درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم
درس 15: انواع لباس
گروهها، فعّالیتهای اجتماعی و انواع لباس
به این عکسها توجّه کنید. هر یک از این لباسها، کدام گروه اجتماعی یا شغلی یا کدام فعّالیتها یا مراسم را نشان میدهد؟
گروه اجتماعی
|
|
|
|
گروه شغلی
|
|
|
|
آیا تاکنون دقّت کردهاید که ما در موقعیتهای مختلف، لباسهای مختلفی به تن میکنیم؟ برای مثال لباس منزل ما با لباس مدرسه و با لباسی که در مهمانی میپوشیم، فرق دارد. وقتی میخواهیم ورزش کنیم از لباسهای ورزشی یا لباسهای راحت استفاده میکنیم. بعضی از لباسها را نیز در مراسم مختلف اجتماعی میپوشیم؛ برای مثال در مراسم عزاداری برای حضرت اباعبداللّٰه الحسین (ع) لباس سیاه بر تن میکنیم.
گروههای مختلف اجتماعی و شغلی نیز لباسهای بخصوصی به تن میکنند. لباسهای این گروهها بسته به کار و نقش آنها در اجتماع، متفاوت است. ما میتوانیم از روی لباس این گروهها پی ببریم که شغل و حرفهی این افراد چیست یا چه خدمتی به اجتماع میکنند.
فعالیت 1 (صفحه 97 کتاب درسی)
همفکری کنید و به جز مواردی که در تصویرها میبینید، سه گروه اجتماعی یا شغلی دیگر نام ببرید که لباس مخصوصی به تن میکنند و بگویید لباسهای هر گروه چه ویژگیهایی دارد.
1- شناگران: باید جذب بدن و تقریباً پلاستیکی باشد تا فشار آب ماهیچهها را اذیت نکند. (گروه اجتماعی)
2- پلیس: باید لباس خاص و یک شکل بپوشند تا در جامعه به طور واضح شناخته شوند، ضمن اینکه وسایل و تجهیزات (اسلحه و دستبند و...) هم جزء متعلّقات لباس آنهاست. (گروه شغلی)
3- پزشکان: لباس سفید به دلیل اهمّیت تمیز بودن. (گروه شغلی)
آب و هوا و انواع لباس
در فصلهای مختلف سال نیز لباسهای ما متفاوت است. در زمستان بیشتر چه نوع لباسهایی میپوشیم؟ پوشاک ما در تابستان و زمستان چه تفاوتهایی با هم دارد؟
چرا در زمستان بیشتر از رنگهای تیره و در تابستان از رنگهای روشن استفاده میکنیم؟
پوشاک مردم در نواحی مختلف آب و هوایی از نظر شکل، جنس و رنگ با هم فرق میکند. در سالهای گذشته خواندید که در کشور عزیز و پهناورمان ایران، تنوّع آبوهوایی وجود دارد؛ یعنی نوع آب و هوا در همه جا یکسان نیست. در بعضی جاها آب و هوا گرم و خشک، در بعضی جاها سرد، در بعضی مکانها گرم و مرطوب و در بعضی نواحی معتدل است. به این عکسها توجّه کنید. آیا میتوانید با توجّه به نوع پوشاک، حدس بزنید که آبوهوای ناحیهای که این افراد در آن زندگی میکنند، چگونه است؟
لباسهای محلّی
در کشور پهناور ما اقوام مختلفی مانند فارس، ترک، لر، گیلک، کرد، بلوچ و... زندگی میکنند. هر یک از این اقوام لباسهای مخصوص به خود دارند.
لباسهای محلیّ اقوام ایرانی بسیار زیبا است. البتّه این لباسها در گذشته بیشتر مورد استفاده قرار میگرفته است بهطوری که در قدیم هر کس از روی شکل لباس فرد دیگر میتوانست حدس بزند که او اهل کدام منطقهی ایران است.
امروزه لباسهای محلی اغلب در مراسم یا جشنهای خاص پوشیده میشوند. این عکسها، چند نمونه از لباسهای محلی اقوام مختلف را نشان میدهد.
اگر روزی سری به یک «موزهی مردمشناسی» بزنید در آنجا میتوانید انواع لباسهای محلیّ را مشاهده کنید.
فعالیت 2 (صفحه 99 کتاب درسی)
شما در کدام استان زندگی میکنید؟ از بزرگترها دربارهی لباس محلّی استان خودتان پرس و جو کنید و بگویید لباس مردان و زنان چه ویژگیهایی دارد؟ اگر لباس محلّی استان خود یا عکس آن را دارید به کلاس بیاورید.
در استان کردستان، مردان شلوار کردی گشاد و پیراهن مخصوص کمر و یک عمامهٔ مخصوص سر دارند. زنان کرد، شلوارهای گشاد با دمپای تنگ و بر روی آن پیراهن به تن میکنند. آنها شال نخی با پهنای زیاد به صورت آزاد دور کمر خود میبندند و نیم تنهٔ کوتاهی نیز روی پیراهن به تن میکنند، همچنین روسری بلندی که با سکهها و منجوقهای رنگی پولک دوزی شده است به دور سر خود میبندند و در واقع با حفظ لباسهای محلّی، فرهنگ و هویّت آن منطقه را حفظ کردهاند.
فعالیت 3 (صفحه 99 کتاب درسی)
به نظر شما چرا لباسهای محلّی را در موزهی مردمشناسی حفظ و نگهداری میکنند؟
زیرا لباسها بخشی از آداب و رسوم وفرهنگ هر منطقه هستند و میتوان از طریق لباس محلّی و آداب و رسوم، مردم آن منطقه را شناخت؛ به همین سبب این لباسها و آداب و رسوم برای ما ارزشی دارند. در واقع با حفظ لباسهای محلّی فرهنگ و هویّت آن منطقه را حفظ کردهایم.
پوشاک ایرانیان در گذشته
در دورههای مختلف تاریخی، پوشاک مردم تغییراتی کرده است. البتهّ در زمانهای گذشته نیز گروههای مختلف اجتماعی مانند شاهزادگان، روحانیون، نظامیان و... لباسهای مخصوص به خود میپوشیدند.
این عکسها چند نمونه لباس را در دورانهای مختلف تاریخی نشان میدهد. برخی از جلوههای لباسها طیّ زمان همچنان ثابت مانده، و برخی از آنها تغییراتی کردهاند.
برای مثال اگر در تصاویر دورههای مختلف تاریخی دقتّ کنیم، میبینیم که مردان همواره سرپوش داشتهاند و این سرپوش انواع کلاه، عمّامه، دستار و مانند آن بوده است.
|
|
|
|
|
|
فعالیت 4 (صفحه 99 کتاب درسی)
کاربرگهی شمارهی 19 «بررسی لباسهای تاریخی» را در منزل انجام دهید.
انواع لباس در دورههای تاریخی
از کتابهای تاریخ سال گذشته یا کتابها یا مجلات دیگر چند تصویر از پوشاک مردم ایران مربوط به دورههای تاریخی انتخاب کنید و در این صفحه بچسبانید. چه ویژگیهایی در لباسهای هر دوره مشاهده میکنید؟
زنان در دورهٔ مادها، جامههای بلند چیندار با آستینهای گشاد میپوشیدند.
لباس زنان در دورهٔ ساسانی پیراهن بلند گشادی بود با آستینهای بلند. معمولاً در انتهای پیراهن پارچهای پر چین میافزودند. روی پیراهن پوششی استفاده میشد که از روی شانهٔ چپ رد شده یا گره میخورد.
نوعی از لباس اشکانی عبارت بود از پیراهن بلند و چیندار و با آستین بلند بر روی این لباس پیراهن دیگری پوشیده میشد که بلندی کمتر و یقهٔ باز داشت. از سر بندهای گوناگون و کلاههای بلند هم استفاده میشد که تور یا چادری از بالای آن آویخته میشد.
لباس زنان در دورهٔ تیموریان تن پوشهایی تنگ بود قبای رویی اغلب از جلو باز میماند و به گونهای بود که بلندی پیراهن زیرین نمایان بود و تن پوشهای رویی آستین کوتاه یا بیآستین بودند.